Novosti > Mitologija nije nego vidljiva, odnosno nevidljiva estetika

Objavljeno: 23-Jul-2018

Mitologija nije nego vidljiva, odnosno nevidljiva estetika

About Us

Književni program ovogodišnjeg Grad teatra imao je jedno izuzetno i po mnogo čemu posebno veče, kako se na Trgu pjesnika pokazalo predstavljanje Borislava Jovanovića i Aleksandra Bečanovića, dvojice ključnih crnogorskih pisaca i kritičara. Jovanović je pred budvansku publiku stigao sa novom knjigom “Zamak Mišela de Montenja: Estetsko biće književnog djela” (izdavač JU Ratkovićeve večeri poezije, u okviru biblioteke Književne paralele).

Bečanović, jedan od recenzenata ove knjige, i “vodič” kroz uzbudljiv Jovanovićev rukopis na Trgu pjesnika, započeo je razgovor konstatacijom da se u Crnoj Gori zapanjujuće malo piše o književnosti na način koji prevazilazi tekuću kritiku, da se zapanujuće malo piše o literaturi gdje se pokušava istražiti šta je to suštinski estetsko u književnosti, ali da se na sreću, jedna tako neophodna i važna knjiga pojavila, i to kao sumblimacija dosadašnjeg rada Borislava Jovanovića.

-Prije svega želim da kažem da mi je veoma drago što upravo ovdje razgovaramo o nečemu što je ekskluzivno, i što smo sa takvom temom u jednoj oazi etsteskog, na trgu, na jednom prostoru i makro i mikro drevnom, među zidinama starim pola milenijuma – rekao je Jovanović. - Kada malo dalje pogledamo u prošlost, pronaći ćemo mnogo toga što je duhovnost ovog prostora, antičke, odnosno ilirske i druge tragove, i naići ćemo na nešto što je veoma bitno, na mit o Kadmu i Harmoniji od prije dvije i po hiljada godina. O Kadmu, kralju Tebe, koji je gradio Budvu. A mitologija nije ništa drugo nego jedna vidljiva, odnosno nevidljiva estetika, i šta bi radili da, recimo, nema antičke mitologije, i da nema ove priče. Zato sam u ovom ambijentu s posebnim zadovoljstvom, da se ovdje, kako Bečanović kaže, prihvatimo jedne ipak odbačene teme, i da se posvetimo onome što je estetsko, a to je duhovnost.

Kao razlog zbog kojeg je već u naslovu istakao ime Mišela de Montenja, francuskog filozofa iz doba renesanse, moraliste i pisca koji je svojim glavnim djelom, “Eseji”, zasnovao književnu formu eseja, Jovanović je naveo što sa ovim epohalnim stvaraocem zapravo započinje i moderno mišljenje, forma koja je omogućila novo promišljanje književnosti, filozofije i života.

-Montenj je rodonačelnik literature svoje zemlje, moderne, a ta moderna je započela u XVI vijeku. Njegovi ogledi o literature i danas su toliko aktuelni, da je ta forma čiji je on stvoritelj, postala maltene žanr, ne esejistički, nego literarni. Jedan hribrid i literarnog, i filozofskog, i narativnog, i substitucija za cijelu jednu literaturu, modernu ili postmodernu, svejedno, jer su njegovi ogledi i moderni, i postmoderni, i klasični. Zato je Mišel de Montenj neko ko bi mogao da bude moj omiljeni pisac, iako nemam omiljenog pisca, i ne volim to opšte mjesto, kad neko kaže moj omiljeni pisac. Posebno mi je ostala u sjećanju njegova misao da filozofirati znači privikavati se na smrt, i to, zajedno sa riječima s kojima svoj roman iz XVIII vijeka završava Volter, koji u “Kandidu” kaže da čovjek treba da obrađuje svoj vrt, uzimam kao dvije misli, dvije vodilje u mom sazrijevanju, stasavanju i formiranju mog pogleda na svijet, kako književnog, tako i svakog drugog. Dakle, htio sam tako da naslovim knjigu, jer smatram da je Mišel de Montenj moj pokrovitelj duhovni, začetnik jedne literature kakva je francuska, koja je sigurno jedna cijela galaksija u svjetskoj književnoj galaksiji, možda najuglednija i najavangardnija u posljednjih tri stotine godina.

Bečanović je podsjetio na Gistava Flobera, koji je govorio da Montenja ne treba čitati kao što bi to radila djeca, zabave radi, da ga ne treba čitati ni kao što to rade ambiciozni ljudi da bi dobili neku instrukciju, nego ga treba čitati da bismo živjeli. I ta nevjerovatna, samo naizgled kontigentna povezanost između življenja i pisanja je nešto što je zaista revolucionarno kod Montenja. I kao što je Montenj pisao o književnosti, o filozofiji, o samoći, prijateljstvu…, sasvim persnonalno, tako i Jovanović u “Zamku Mišela de Montenja” nudi vrlo personalni uvid u to kako doživljava i proživljava literature, i kako markira njenu uvijek neuhvatljivu suštinu.

Za Jovanovića, kako je izjavio, estetsko je filozofsko, estetsko je misaono, estetsko nije ono što se doživljava čulima, opažajem, elementarnim vidljivim i nevidljivim.

-Estetsko to je duhovost, prava duhvnost. Estetko znači promišljati svijet pomoću uma i zauma, ući u metafiziku. To su estetski slojevi svakog pravog književnog djela. Estetsko je nešto što, ako čitate neku knjigu, pa ne možete da je se načitate, pa ne možete da je se natumačite, kao što pisac vjerovatno, nije mogao da ispiše sebe. To su prave knjige, jer estetsko uvijek dekonstriše svaku lažnu paralateraturu. Estetika je nauka koja se bavi filozofijom književnog djela, a estetsko je sama suština, duhovno, i ono apartno, jer svako književno djelo koje nema dozu apartnosti, ili nerazumljivosti, ono nije pravo književno djelo. Jer kao što je nejasan svijet, i kao što postoji stotine filozofa i pisaca, tako i estetsko predstavlja metafizički kontakt sa tajnama egzistencije. Bez tih kontakata mi nismo ljudska bića. Jer, estetsko, u smislu najuzvišenijeg, najotvorenijeg i najkompleksnijeg vida čovjekovog odnosa sa sobom i svijetom, jeste i mjera čovjeka i njegove čovječnosti.  

Bečanović i Jovanović dotakli su se i teme “umjetnosti radi umjetnosti”, iliti larpurlatizma, komercijalnih knjiga koje su, kako su istakli, zapravo antiknjige, jer što je više bestselera, to je više tiraža za globalne mediokritete, kao i teme realizma i angažovane literature.

-Angažovana literatura se javljala u nekim epohama, kao što je socrelistička, a bilo je i drugih realizama, čak i visokog, svjetskog nivoa, ali mi ta neprerađena faktografija nikada nije bili bliska. Kao što je govorio jedan poznati jugoslovenski estetičar, Ivan Foht, ako neko hoće da bude angažovan, dakle, pisac, neka bude angažovan politički kao intelektualac, na političkoj sceni, u jednom narodu, u nekom vremenu, i neka bude kritičar svega postojećeg. Angažovana literature je za mene samo ona koja dostiže ono što je u biti ljudsko, a to je dostići univerzum. A pod univerzalnim se istovremeno podrazumjeva i neka misao, i etička dimenzija, da čovjek promišlja ovaj svijet na ljudski način, na svijet mira, što bi rekao Kant, na svijet najljepših vrlina, kako su propovjedali još stari Grci. I sve je to ono što je angažovano i na intelektualnom i na filozofskom nivou, a samim tim i na etičkom, i na estetskom planu. Na tim “stepeništima” ja vidim pravu literaturu i ono što ostaje. Vrijeme je pokazalo da je upravo ta literatura preživjela sve epohe, vijekove, sve trendove, sve pomodne i sve političke sisteme.                

 

 

Nerval, Peso, Njegoš…

Iako nema omiljenog pisca, kao autore u čijim se djelima ponalazi taj vrhunac estetskog, Jovanović je naveo Žerara de Nervala, Pesoa, Artoa, Malarmea…, ali i Umberta Eka i Borhesa, koji su na tragu Montenja, kao i Njegoša sa “Lučom mikrokozmom”.

 

Ekspanzija avangardizma

Jovanović je istakao da su svi procesi književni, sve tranzicije, sve novo što je pulsiralo u evropskoj literaturi dolazilo prije svega iz Francuske.

-Da ne govorimo o XX vijeku i eskpanziji avangardizma u slikarstvu, vajarstvu, literaturi, u teorijama, da ne pominjem sada čitavu plejadu filozofa, teoretičara književnosti koji su ponikli na toj traduiciji. Svemu tome je, dakle, rodonačelnik Mišel de Montenj.

22.07.-Vijesti

 

 

17-Sep-2018
Drama velikog španskog pesnika i ljubitelja slobode

17-Sep-2018
Živimo vrijeme poraza ljudskosti

28-Aug-2018
Našim političarima ne odgovara pomirenje naroda

21-Aug-2018
Trag vremena - štit, knjiga i nakit

21-Aug-2018
Muzika i umjetnost bez granica

21-Aug-2018
Kad u teatru neko posegne za poezijom uvijek ima publiku

20-Aug-2018
Društvo se i danas treba emancipirati da bi razumjelo ženu

20-Aug-2018
Moramo prestati da živimo strahove malih razlika

19-Aug-2018
Žmurimo pred stvarima koje su izvan zakona, morala, dostojanstva

19-Aug-2018
Kleža uvijek ima publiku

17-Aug-2018
Godine koje su određivale sudbinu generacija

17-Aug-2018
Univerzum bezbrojnih kombinacija

17-Aug-2018
Nušić kao rijetko koji pisac poznaje naš mentalitet

17-Aug-2018
Nušić naš balkanski i svagdanji

15-Aug-2018
Neliberalizam nam ukida kritičko mišljenje I humanizam

14-Aug-2018
Na srpskoj književnoj sceni su faraoni i karteli

14-Aug-2018
Ništa kod Vučića nije fascinatno da zasluži scenu

13-Aug-2018
Studija od izuzetnog značaja za pozorišnu umjetnost regiona

13-Aug-2018
Društvo banalizuje klasike

12-Aug-2018
Opseg emocija skratili smo na najmanji broj

12-Aug-2018
Autentično i impulsivno čitanje Lorkine poezije

11-Aug-2018
Premijera „Krvavih svadbi“ ispraćena ovacijama

9-Aug-2018
Autentično i impulsivno čitanje Lorkine poezije

9-Aug-2018
Impulsivna predstava koja pripada Mediteranu

9-Aug-2018
Večeras predstava kakvu Grad teatar zaslužuje

8-Aug-2018
Klasika nije i ne može biti dogma

7-Aug-2018
Svaki čovjek može da bude glumac, ali pitanje je ko je pravi umjetnik

7-Aug-2018
Živim svoj lični feminizam

7-Aug-2018
Veliki, plemeniti gospodin pozorišta

6-Aug-2018
Spomenik crnogorskom pozorištu

6-Aug-2018
Glupost je postal instrument vladanja

3-Aug-2018
Priča o sistemu i stradanju pojedinca

2-Aug-2018
Glas žena iz manjih sredina

1-Aug-2018
Zašto se vječno smijemo Nušiću

1-Aug-2018
Đorđo Sladoje predstavio novu zbirku poezije na Trgu pjesnika u Budvi

30-Jul-2018
Istina nikada nije nova, samo je nov način na koji se priča

27-Jul-2018
Svaka generacija mora ponovo reći šta je istina

27-Jul-2018
Mediteran u djelima crnogorskih slikara

26-Jul-2018
Andrić nam je, kao Hrist, svima oprao noge

24-Jul-2018
Da biste znali kuda idete, morate da imate elitu

24-Jul-2018
Dvoržak za ekstazu publike

23-Jul-2018
Mitologija nije nego vidljiva, odnosno nevidljiva estetika

22-Jul-2018
Šekspir u parodiji ovoga vremena

22-Jul-2018
Treba čitati da bismo živjeli

20-Jul-2018
Ikona – umjetnost ili religija

19-Jul-2018
Grabarić: Sami smo stvorili šizofreni svijet

17-Jul-2018
Najdžel Kenedi: Svijet je izgubio empatiju

17-Jul-2018
Spektakularna satira o nama, vlasti, Evropi

15-Jul-2018
Spektakl Najdžela Kenedija ispred Starog grada

15-Jul-2018
Furiozna komedija o političkoj manipulaciji

NAPOMENA: “Grad teatar” ima isključivo pravo izmjene programa ili učesnika navedenih u programu, tj. otkaza nastupa pravnim ili fizičkim licima sa kojima nije zaključen pisani ugovor do dana nastupa.