Novosti > Treba čitati da bismo živjeli

Objavljeno: 22-Jul-2018

Treba čitati da bismo živjeli

About Us

Jedno od obilježja Književnog programa ovogodišnjeg Grada teatra svakako je veče dvojice izuzetnih crnogorskih pisaca i kritičara na Trgu pjesnika - Borislava Jovanovića, koji je pred budvansku publiku stigao sa novom knjigom “Zamak Mišela de Montenja: Estetsko biće književnog djela”, i Aleksandra Bečanovića, jednog od recenzenata ove knjige, koji je bio i “vodič” kroz Jovanovićev rukopis.              

Ističući da se vrijednost jedne kulturne scene ne mjeri samo kvalitetopm estetskih proizvoda, nego i našom sposobnošću da te proizvode tumačeći prisvojimo, apsorbujemo, i da ih na način koji je najvažniji, a to je hermenutični, učinimo našom baštinom, tradiciojom, Bečanović je ovaj razgovor započeo konstatacijom da se u Crnoj Gori zapanjujuće malo piše o književnosti na način koji prevazilazi takozvanu tekuću kritiku, da se zapanujuće malo piše o literaturi gdje se pokušava istražiti šta je to suštinski estetsko u književnosti, ali da se na sreću, jedna tako neophodna i važna knjiga pojavila. Najbolja stvar u svemu tome je, kako je istakao, što je ta knjiga na neki način sumblimacija dosadašnjeg rada Borislava Jovanovića. Prvo pitanje koje je uputio jednom od ključnih pisaca i teoretičara savremene crnogosrke književnosti bilo je zašto je već u samom naslovu njegove nove knjige ime Mišela de Montenja, i šta je to paradigmatično kod njega da je Jovanoviću bilo važno da inicijalno s njim počne ovu svoju interpretativnu avanturu.

-Prije svega želim da kažem da mi je veoma drago što upravo ovdje razgovaramo o nečemu što je ekskluzivno, i što smo sa takvom temom u jednoj oazi etsteskog, na trgu, na jednom prostoru i makro i mikro drevnom, među zidinama starim pola milenijuma. A malo dalje kad pogledamo u prošlost, onda ćemo pronaći mnogo toga što je duhovnost ovog prostora, antičke, odnosno ilirske i druge tragove, i naići ćemo na nešto što je veoma bitno, a to je mit o Kadmu i Harmoniji od prije dvije i po hiljada godina. Dakle, na pitanje o kralju Tebe koji je gradio Budvu, i sve je to mitologija. A mitologija nije ništa drugo nego jedna vidljiva, odnosno nevidljiva estetika, i šta bi radili da, recimo, nema antičke mitologije, i da nema ove priče. Zato sam, s posebnim zadovoljstvom, u ovom ambijentu Bogom danom za ovakve, kako Bečanović kaže, ipak odbačene teme, da se malo izmaknemo od tekućih stvari koje nas okupiraju i dnevne gužve, i da se posvetimo onome što je duhovnost, a esetesko je u suštini duhovnost – rekao je Jovanović na početku predstavljanja svoje knjige, koju je objavio JU “Ratkovićeve večeri poezije”, u okviru biblioteke “Književne paralele”.  

Kao razlog zbog kojeg je već u naslovu istakao ime Mišela de Montenja, velikog francuskog filozofa iz doba renesanse,  moraliste i pisca koji je svojim glavnim djelom “Esejima”, zasnovao književnu formu eseja, Jovanović je naveo što sa ovim epohalnim stvaraocem zapravo započinje i moderno mišljenje, forme koja je omogućila novo promišljanje književnosti, filozofije i života.

-Montenj je rodonačelnik literature svoje zemlje, moderne, a ta moderna je započela u XVI vijeku. Njegovi ogledi o literature i danas su toliko aktuelni, da je ta forma čiji je on stvoritelj, postala maltene žanr, ne esejistički, nego literarni. Jedan hribrid i literarnog, i filozofskog, i narativnog, i substitucija za cijelu jednu literaturu, modernu ili postmodernu, svejedno, jer su njegovi ogledi i moderni, i postmoderni, i klasični. Zato je Mišel de Montenj neko ko bi mogao da bude moj omiljeni pisac, a ja nemam omiljenog pisca, I ne volim to opšte mjesto, kad neko kaže moj omiljeni pisac. Posebno mi je ostala u sjećanju njegova misao da filozofirati znači privikavati se na smrt, i to, zajedno sa riječima s kojima svoj roman iz XVIII vijeka završava Volter, koji u “Kandidu” kaže da čovjek treba da obrađuje svoj vrt, uzimam kao dvije misli, dvije vodilje u mom sazrijevanju, stasavanju i formiranju mog pogleda na svijet, kako književnog, tako i svakog drugog. Dakle, htio sam tako da naslovim knjigu, jer smatram da je Mišel de Montenj moj pokrovitelj duhovni, začetnik jedne literature kakva je francuska, koja je sigurno jedna cijela galaksija u svjetskoj književnoj galaksiji, možda najuglednija i najavangardnija u posljednjih tri stotine godina.

Jovanović je istakao da su svi procesi književni, sve tranzicije, sve novo što je pulsiralo u evropskoj literaturi dolazilo prije svega iz Francuske.

-Da ne govorimo o XX vijeku i eskpanziji avangardizma u slikarstvu, vajarstvu, literaturi, u teorijama, da ne pominjem sada čitavu plejadu filozofa, teoretičara književnosti koji su ponikli na toj traduiciji. Svemu tome je, dakle, rodonačelnik Mišel de Montenj.

Kad su pitali Gistava Flobera, naveo je Bečanović, kako treba čitati Montenja, on je rekao: nemojte ga čitati kao što bi to radila djeca, zabave radi, nemojte ga čitai ni kao što to rade ambiciozni ljudi da bi dobili neku instrukciju, čitajte ga da biste živjeli. I ta nevjerovatna, samo naizgled kontigentna povezanost između življenja i pisanja je nešto što je zaista revolucionarno kod Montenja. Zato je on i bio u stanju da  izmisli jednu novu formu, formu ogleda, odnosno, eseja.

I kao što je Montenj pisao o književnosti, o filozofiji, o samoći, prijateljstvu…, sasvim persnonalno, iz ličnog pristupa čitanju, tako je i Jovanović u svojoj knjizi pokazao snažan stvaralački personalitet. Citirajući Montenja u uvodnom dijelu svoje knjige - “Ja navodim druge samo da bih bolje iznio sebe”, moglo bi se, kako je istakao Bečanović, reći i za Jovanovićevu knjigu, da navodi druge pisce i filozofe da bi bolje objasnio sopstvena gledišta. A to su, prije svega, pitanje estetskog koje postavlja u svojoj knjizi, estetskog kao fenomena u kojem se potvrđuje veoma složena, univerzalna struktura književnog i umjetničkog djela, estetsko kao “spiritus movens”.   

-Estetsko je filozofsko, estetsko je misaono, estetsko nije ono što se doživljava čulima, opažajem, elementarnim vidljivim i nevidljivim. Estetsko to je duhovnost, prava duhovnost. Estetko znači promišljati svijet pomoću uma i zauma, ući u metafiziku. To su estetski slojevi svakog pravog književnog djela, i estetsko je, ako čitate neku knjigu, pa ne možete da je se načitate, pa ne možete da je se natumačite, kao što pisac vjerovatno, nije mogao da ispiše sebe. To su prave knjige, i estetsko uvijek dekonstriše svaku lažnu paralateraturu.

Iako nema omiljenog pisca, kao autore u čijim se djelima ponalazi taj vrhunac estetskog, Jovanović je naveo Žerara de Nervala, Pesoa, Malarmea…, ali i Umberta Eka i Borhesa, koji su na tragu Montenja, kao i Njegoša sa “Lučom mikrokozmom”.

R. Baković     

 

       

 

13-Nov-2018
„Scene iz bračnog života“ povodom Dana opštine u Budvi

13-Nov-2018
Iz plemena starih Azra...

13-Nov-2018
Milica Grujičič dobitnica nagrade "Ardalion" na 23. Jugoslovenskom pozorišnom festivalu, Užice 2018.

13-Nov-2018
Paradoks održavanja osovine patrijarhata

2-Nov-2018
Dobitnik nagrade "Grad teatar" za pozorišni doprinos za 2017/18. godinu IGOR VUK TORBICA

31-Oct-2018
Budva Grad teatar u konkurenciji za „Ardaliona”

17-Sep-2018
Drama velikog španskog pesnika i ljubitelja slobode

17-Sep-2018
Živimo vrijeme poraza ljudskosti

28-Aug-2018
Našim političarima ne odgovara pomirenje naroda

21-Aug-2018
Trag vremena - štit, knjiga i nakit

21-Aug-2018
Muzika i umjetnost bez granica

21-Aug-2018
Kad u teatru neko posegne za poezijom uvijek ima publiku

20-Aug-2018
Društvo se i danas treba emancipirati da bi razumjelo ženu

20-Aug-2018
Moramo prestati da živimo strahove malih razlika

19-Aug-2018
Žmurimo pred stvarima koje su izvan zakona, morala, dostojanstva

19-Aug-2018
Kleža uvijek ima publiku

17-Aug-2018
Godine koje su određivale sudbinu generacija

17-Aug-2018
Univerzum bezbrojnih kombinacija

17-Aug-2018
Nušić kao rijetko koji pisac poznaje naš mentalitet

17-Aug-2018
Nušić naš balkanski i svagdanji

15-Aug-2018
Neliberalizam nam ukida kritičko mišljenje I humanizam

14-Aug-2018
Na srpskoj književnoj sceni su faraoni i karteli

14-Aug-2018
Ništa kod Vučića nije fascinatno da zasluži scenu

13-Aug-2018
Studija od izuzetnog značaja za pozorišnu umjetnost regiona

13-Aug-2018
Društvo banalizuje klasike

12-Aug-2018
Opseg emocija skratili smo na najmanji broj

12-Aug-2018
Autentično i impulsivno čitanje Lorkine poezije

11-Aug-2018
Premijera „Krvavih svadbi“ ispraćena ovacijama

9-Aug-2018
Autentično i impulsivno čitanje Lorkine poezije

9-Aug-2018
Impulsivna predstava koja pripada Mediteranu

9-Aug-2018
Večeras predstava kakvu Grad teatar zaslužuje

8-Aug-2018
Klasika nije i ne može biti dogma

7-Aug-2018
Svaki čovjek može da bude glumac, ali pitanje je ko je pravi umjetnik

7-Aug-2018
Živim svoj lični feminizam

7-Aug-2018
Veliki, plemeniti gospodin pozorišta

6-Aug-2018
Spomenik crnogorskom pozorištu

6-Aug-2018
Glupost je postal instrument vladanja

3-Aug-2018
Priča o sistemu i stradanju pojedinca

2-Aug-2018
Glas žena iz manjih sredina

1-Aug-2018
Zašto se vječno smijemo Nušiću

1-Aug-2018
Đorđo Sladoje predstavio novu zbirku poezije na Trgu pjesnika u Budvi

30-Jul-2018
Istina nikada nije nova, samo je nov način na koji se priča

27-Jul-2018
Svaka generacija mora ponovo reći šta je istina

27-Jul-2018
Mediteran u djelima crnogorskih slikara

26-Jul-2018
Andrić nam je, kao Hrist, svima oprao noge

24-Jul-2018
Da biste znali kuda idete, morate da imate elitu

24-Jul-2018
Dvoržak za ekstazu publike

23-Jul-2018
Mitologija nije nego vidljiva, odnosno nevidljiva estetika

22-Jul-2018
Šekspir u parodiji ovoga vremena

22-Jul-2018
Treba čitati da bismo živjeli

NAPOMENA: “Grad teatar” ima isključivo pravo izmjene programa ili učesnika navedenih u programu, tj. otkaza nastupa pravnim ili fizičkim licima sa kojima nije zaključen pisani ugovor do dana nastupa.